Bir babanın iki oğlu varmış; büyük olan zeki, akıllı ve her şeyi yapabilen biriymiş, ancak küçük olan aptalmış ve ne bir şey öğrenebilir ne de anlayabilirmiş; beşerler onu gördüklerinde, “İşte babasının başına bela olacak bir çocuk!” derlermiş. Yapılması gereken bir şey olduğunda, bunu yapmak zorunda kalan daima büyük olan olurmuş; lakin babası ona geç saatte ya da gece vakti bir şey getirmesini söylediğinde ve yol kilise avlusundan ya da öbür kasvetli bir yerden geçiyorsa, “Ah, hayır baba, oraya gitmeyeceğim, beni ürpertiyor!” diye yanıt verirmiş, zira korkarmış. Ya da geceleri ateşin yanında insanın tüylerini ürperten hikâyeler anlatıldığında, dinleyenler sık sık, “Ah, içimizi ürpertiyor!” derlermiş. Genç olan bir köşeye oturup başkalarıyla birlikte dinler ve ne demek istediklerini anlayamazmış. “Her vakit ‘tüylerim diken diken oluyor, tüylerim diken diken oluyor’ diyorlar. Bu beni ürpertmiyor,” diye düşünüyordu. “Bu da benim hiçbir şey anlamadığım bir sanat olmalı!”
Bir gün babası ona şöyle dedi: “Dinle beni, uzunluk atıp güçleniyorsun ve sen de hayatını kazanabileceğin bir şeyler öğrenmelisin. Bak kardeşin nasıl çalışıyor, lakin sen kendi tuzunu bile kazanamıyorsun.”
“Peki, baba,” diye karşılık verdi, “gerçekten de bir şeyler öğrenmeye hazırım, şayet başarabilirsem, nasıl ürpereceğimi öğrenmek isterim. Bunu şimdi hiç anlamıyorum.” Ağabey bunu duyunca gülümsedi ve kendi kendine şöyle düşündü: “Tanrım, bu kardeşim ne mankafa! Yaşadığı sürece hiçbir işe yaramayacak! Kim bir orak olmak istiyorsa, bir an evvel kendini eğmeli.”
Babası içini çekti ve ona şöyle karşılık verdi: “Yakında titremenin ne olduğunu öğreneceksin, lakin hayatını bununla kazanmayacaksın.”
Bu olaydan kısa bir mühlet sonra babası, konuta ziyarete gelen zangoça keder yandı ve küçük oğlunun her mevzuda ne kadar geri kaldığını, hiçbir şey bilmediğini ve hiçbir şey öğrenmediğini anlattı. “Düşünsene,” dedi, “ona ekmeğini nasıl kazanacağını sorduğumda, aslında ürpermeyi öğrenmek istediğini söyledi.” “Eğer hepsi buysa,” diye yanıtladı zangoç, “bunu benimle öğrenebilir. Onu bana gönderin, yakında onu terbiye ederim.” Babası bunu yapmaktan şad oldu, zira “Bu çocuğu biraz eğitir” diye düşündü. Bunun üzerine zangoç onu konutuna götürdü ve zili çalmak zorunda kaldı. Bir ya da iki gün sonra, zangoç onu gece yarısı uyandırdı ve kalkıp kilisenin kulesine çıkmasını ve çanı çalmasını söyledi. “Yakında ürpermenin ne olduğunu öğreneceksin” diye düşündü ve gizlice ondan evvel oraya gitti ve çocuk kulenin doruğuna vardığında ve ardını dönüp tam çan ipini tutacakken, merdivenin üzerinde sondaj deliğinin karşısında duran beyaz bir figür gördü. “Kim var orada?” diye bağırdı, lakin hal karşılık vermedi, kıpırdamadı da. “Cevap ver,” diye bağırdı çocuk, “ya da çek git, gece vakti burada işin yok.”
Ancak zangoç, çocuk onun bir hayalet olduğunu düşünsün diye hareketsiz durmaya devam etti. Çocuk ikinci defa bağırdı: “Burada ne arıyorsun? Şayet dürüst biriysen konuş, yoksa seni merdivenlerden aşağı atarım!” Zangoç, ” Söylediği kadar berbat biri olamaz” diye düşündü, hiç ses çıkarmadı ve güya taştan yapılmış üzere durdu.
Sonra çocuk ona üçüncü sefer seslendi ve bu da bir işe yaramayınca, ona hakikat koştu ve hayaleti merdivenlerden aşağı itti, böylelikle hayalet on basamak aşağı düştü ve orada bir köşede yatmaya devam etti. Bunun üzerine zili çaldı, konuta gitti ve tek söz etmeden yatağına girip uyudu. Zangoçun karısı uzun müddet kocasını bekledi lakin kocası geri gelmedi. Sonunda bayan huzursuz oldu ve çocuğu uyandırıp sordu: “Kocamın nerede olduğunu bilmiyor musun? O kuleye senden evvel tırmandı.” “Hayır, bilmiyorum” diye yanıt verdi çocuk, “ama biri merdivenlerin öbür tarafındaki sondaj deliğinin yanında duruyordu ve ne yanıt verip ne de uzaklaştığı için onu bir alçak sandım ve aşağıya attım, oraya git ve o olup olmadığını göreceksin, şayet öyleyse üzülürüm.”
Kadın koşarak gitti ve köşede inleyerek yatan ve bacağını kırmış olan kocasını buldu.
Onu aşağı taşıdı ve sonra yüksek sesle çığlıklar atarak çocuğun babasına koştu. “Oğlunuz,” diye bağırdı bayan, “büyük bir talihsizliğe neden oldu! Kocamı merdivenlerden aşağı attı ve bacağını kırmasına neden oldu. Bu işe yaramaz herifi konutumuzdan uzaklaştırın.”
Baba dehşete kapıldı ve oraya koşup çocuğu azarladı. “Ne kadar makûs şeyler bunlar?” dedi, “Bunu senin aklına şeytan sokmuş olmalı.” “Baba,” diye yanıt verdi çocuk, “beni dinle. Ben büsbütün pakım. Gece orada kötülük yapmak isteyen biri varmış üzere duruyordu. Kim olduğunu bilmiyordum ve ona üç defa ya konuşması ya da gitmesi için yalvardım.” “Ah,” dedi baba, ” senden mutsuzluktan öbür bir şey almadım. Gözümün önünden kaybol. Seni bir daha görmek istemiyorum.”
“Evet, baba, seve seve, yalnızca gün doğana kadar bekle. O vakit gidip nasıl ürpereceğimi öğreneceğim ve o vakit hiç değilse beni destekleyecek bir sanat öğreneceğim.” “Ne istersen öğren,” dedi baba, “benim için fark etmez. İşte sana elli altın. Bunları al ve dünyaya açıl, nereden geldiğini ve babanın kim olduğunu kimseye söyleme, zira senden utanmak için bir nedenim var.” “Evet, baba, nasıl istersen o denli olsun. Şayet bundan öbür bir şey istemiyorsan, bunu kolaylıkla aklımda tutabilirim.”
Gün ağardığında, çocuk elli altınını cebine koyup büyük otoyola çıktı ve kendi kendine daima, “Keşke ürperebilseydim! Keşke titreyebilseydim!” Sonra gencin kendi kendine yaptığı bu konuşmayı duyan bir adam yaklaştı ve darağacını görebilecekleri yere kadar biraz daha yürüdüklerinde, adam ona şöyle dedi: “Bak, yedi adamın ipçinin kızıyla evlendiği ve artık nasıl uçulacağını öğrendikleri ağaç orada. Onun altına otur ve gece olana kadar bekle, yakında nasıl ürpereceğini öğreneceksin.” “Eğer bütün istenen buysa,” diye yanıt verdi genç, “kolayca yapılır; lakin bu kadar çabuk ürpermeyi öğrenirsem, elli altınımı alacaksın. Sabah erkenden yanıma gel kâfi.”
Sonra genç darağacına gitti, altına oturdu ve akşam olana kadar bekledi. Üşüdüğü için kendine bir ateş yaktı, ancak gece yarısı rüzgâr o denli sert esti ki, yaktığı ateşe karşın ısınamadı. Rüzgâr asılı adamları birbirine çarpıp ileri geri hareket ettirirken, kendi kendine, “Sen aşağıda ateşin başında titriyorsun, lakin üsttekiler nasıl da donup acı çekiyor!” diye düşündü. Ve onlara acıdığı için merdiveni kaldırıp üst tırmandı, birinden sonra başkasını çözdü ve yedisini de aşağı indirdi. Sonra ateşi karıştırdı, üfledi ve ısınmaları için hepsini ateşin etrafına oturttu. Lakin orada oturup kıpırdamadılar ve ateş giysilerini tutuşturdu. Bunun üzerine, “Dikkatli olun, yoksa sizi tekrar asarım” dedi. Lakin ölüler bunu duymadılar, sessiz kaldılar ve paçavralarının yanmaya devam etmesine müsaade verdiler. Bunun üzerine öfkelenen adam, “Eğer dikkatli olmazsanız, size yardım edemem, sizinle birlikte yanmayacağım,” dedi ve her birini sırayla tekrar astı. Sonra ateşin yanına oturup uykuya daldı ve sonraki sabah adam yanına gelip elli altını almak istedi ve “Peki, nasıl ürpereceğini biliyor musun?” dedi. “Hayır,” diye yanıt verdi adam, “nereden bilebilirdim ki? Üstteki adamlar ağızlarını açmadılar ve o kadar aptaldılar ki, üzerlerindeki birkaç eski paçavranın yanmasına müsaade verdiler.” Sonra adam o gün elli altını götüremeyeceğini anladı ve “Daha evvel hiç bu türlü biri yoluma çıkmamıştı” diyerek uzaklaştı.
Genç de birebir biçimde yoluna devam etti ve bir kere daha kendi kendine mırıldanmaya başladı: “Ah, keşke ürperebilseydim! Ah, keşke ürperebilseydim!” Gerisinde yürüyen bir otomobilci bunu duydu ve “Kimsin sen?” diye sordu. “Bilmiyorum,” diye yanıt verdi genç. Sonra otomobilci sordu: “Nereden geliyorsun?” “Bilmiyorum.” “Baban kim?” “Sana söyleyemem.” “Dişlerinin ortasında daima mırıldandığın şey nedir?” “Ah,” diye karşılık verdi genç, “ürperebilmeyi çok isterdim, fakat kimse bana bunu nasıl yapacağımı öğretemiyor.” “Bırak şu aptalca gevezeliği,” dedi otomobilci. “Gel, benimle gel, senin için bir yer bakayım.” Genç arabacıyla birlikte gitti ve akşamleyin geceyi geçirmek istedikleri bir hana vardılar. Odanın girişinde genç yeniden yüksek sesle şöyle dedi: “Keşke ürperebilsem! Keşke ürperebilseydim!” Bunu duyan konut sahibi gülerek, “Eğer arzun buysa, burada senin için yeterli bir fırsat var demektir,” dedi. “Ah, sessiz ol,” dedi mesken sahibi bayan, “o kadar çok meraklı insan hayatını kaybetti ki, bunlar üzere hoş gözler bir daha gün ışığını göremezse yazık ve utanç verici olur.”
Ama genç, “Ne kadar güç olursa olsun, öğreneceğim ve hakikaten de bu maksatla yola çıktım,” dedi. Mesken sahibinin rahat durmasına müsaade vermedi, ta ki mesken sahibi ona, oradan çok uzakta olmayan perili bir kale olduğunu ve içinde üç gece nöbet tutan herkesin titremenin ne olduğunu basitçe öğrenebileceğini söyleyene kadar.
Kral, bunu göze alanın kızını kendisine eş olarak alacağına kelam vermişti ve kız güneşin üzerinde parladığı en hoş kızdı. Birebir formda kalede berbat ruhlar tarafından korunan büyük hazineler vardı ve bu hazineler o vakit özgür bırakılacak ve yoksul bir adamı gereğince varlıklı edecekti. Şimdiden birçok adam kaleye girmiş, lakin şimdi hiçbiri çıkmamıştı.
Genç adam sonraki sabah Kral’ın yanına gitti ve müsaade verilirse büyülü şatoda üç gece nöbet tutacağını söyledi. Kral ona baktı ve genç onu mutlu ettiği için, “Şatoya yanında götürmek için üç şey isteyebilirsin, ancak bunlar cansız şeyler olmalı” dedi. Genç, “O vakit bir ateş, bir torna tezgâhı ve bıçaklı bir kesme tahtası istiyorum,” diye karşılık verdi.
Kral bunları gün boyunca onun için kaleye taşıttı. Gece yaklaştığında, genç üst çıkıp odalardan birinde kendine parlak bir ateş yaktı, kesme tahtasını ve bıçağı yanına koydu ve torna tezgahının yanına oturdu. “Ah, bir ürperebilsem!” dedi, “ama bunu burada da öğrenemeyeceğim.” Gece yarısına yanlışsız ateşi yakmak üzereydi ve tam üflerken bir köşeden birdenbire bir ses duyuldu: “Au, miau! Ne kadar üşüdük!” “Sizi ahmaklar!” diye bağırdı, “Ne diye ağlıyorsunuz? Şayet üşüyorsanız, gelin ateşin yanına oturun ve ısının.”
Ve bunu söylediğinde, iki büyük kara kedi muazzam bir sıçrayışla geldi ve onun her iki yanına oturdu ve ateşli gözleriyle ona vahşice baktı. Kısa bir müddet sonra, ısındıklarında, “Yoldaş, iskambil oynayalım mı?” diye sordular. “Neden olmasın?” diye karşılık verdi, “ama bana pençelerini göster.” Sonra pençelerini uzattılar. “Ah,” dedi, “ne kadar uzun tırnaklarınız var! Bekleyin, evvel onları sizin için biraz kesmeliyim.” Bunun üzerine onları boğazlarından yakaladı, kesme tahtasının üzerine koydu ve ayaklarını sıkıca vidaladı. “Parmaklarınıza baktım da” dedi, “iskambil oynama hevesim kursağımda kaldı.” Ve onları öldürüp suya attı.
Ama bu ikisinden kurtulup ateşin başına oturmak üzereyken, her delikten ve köşeden kızgın zincirli kara kediler ve kara köpekler çıkageldi ve artık yerinden kıpırdayamayacak hale gelene kadar sayıları giderek arttı, fecî bir formda bağırdılar ve ateşin üzerine çıkıp ateşi söndürmek istediler. Adam bir mühlet sessizce onları izledi, ancak sonunda çok ileri gittiklerinde kesme bıçağını eline aldı ve “Defolun, haşaratlar!” diye bağırarak onları kesmeye başladı. Bir kısmı kaçtı, başkalarını öldürdü ve balık havuzuna attı. Geri döndüğünde ateşinin közlerini yine üfledi ve ısındı. Bu türlü otururken artık gözlerini açamıyordu ve uyumak istiyordu. Sonra etrafına baktı ve köşede büyük bir yatak gördü. “Bu tam bana nazaran,” dedi ve yatağa girdi. Tam gözlerini kapatacakken, yatak kendi kendine hareket etmeye başladı ve tüm şatonun üzerinden geçti. “Doğru,” dedi, “ama daha süratli git.” Sonra yatak güya altı at koşulmuş üzere yuvarlandı, bir aşağı bir üst, eşiklerin ve basamakların üzerinden geçti, lakin apansız hop, hop, karşıt döndü ve bir dağ üzere üzerine uzandı. Fakat o yorganları ve yastıkları havaya fırlattı, dışarı çıktı ve “Şimdi isteyen herkes sürebilir” dedi ve ateşinin yanına uzanıp gün doğana kadar uyudu. Sabah Kral geldi ve onu yerde yatarken görünce ruhların onu öldürdüğünü ve öldüğünü düşündü. Sonra, ” Yazık oldu, ne de olsa güzel bir adamdı,” dedi. Genç bunu duydu, ayağa kalktı ve “Henüz o noktaya gelmedik” dedi. O vakit Kral şaşırdı, fakat çok sevindi ve nasıl olduğunu sordu. “Çok yeterli,” diye yanıtladı delikanlı; “Bir gece bitti, öteki iki gece de tıpkı formda bitecek.” Sonra hancının yanına gitti, hancı gözlerini kocaman açarak, “Seni bir daha canlı göreceğimi hiç ummuyordum! Nasıl ürpereceğini hâlâ öğrenemedin mi?” “Hayır,” dedi, “hepsi boşuna. Keşke biri bana anlatsa!”
İkinci gece yeniden eski şatoya çıktı, ateşin yanına oturdu ve bir sefer daha eski müziğine başladı: “Ürperebilsem!” Gece yarısı olduğunda, bir kaos ve yuvarlanma gürültüsü duyuldu; birinci başta alçak sesle, fakat gitgide daha yüksek sesle. Sonra bir müddet sessizlik oldu ve sonunda yüksek bir çığlıkla yarım bir adam bacadan aşağı indi ve onun önüne düştü. ” Hey!” diye bağırdı, “diğer yarısı da buna ilişkin. Bu çok az!” Sonra düzensizlik tekrar başladı, bir kükreme ve uluma oldu ve öteki yarısı da tıpkı formda aşağı düştü. “Bekle,” dedi, “senin için ateşi biraz harlayacağım.” Bunu yapıp tekrar etrafına baktığında, iki modül birleşmişti ve yerinde müthiş bir adam oturuyordu. “Bu pazarlığımızın bir kesimi değil,” dedi genç, “bank benim.” Adam onu itmek istedi; lakin genç buna müsaade vermedi, tüm gücüyle onu itti ve tekrar kendi yerine oturdu. Sonra birbiri gerisine daha fazla adam yere düştü; dokuz meyyit adamın bacağını ve iki kafatasını getirdiler ve onları kurdular ve onlarla dokuz lobut oynadılar. Genç de oynamak istedi ve “Dinleyin, size katılabilir miyim?” dedi. “Evet, şayet paran varsa.” “Yeterince param var,” diye yanıt verdi adam, “ama topların pek yuvarlak değil.” Sonra kafataslarını alıp tornaya koydu ve yuvarlak olana kadar çevirdi. “İşte, artık daha uygun yuvarlanacaklar!” dedi. “Yaşasın! Artık sevinçle gidiyor!” Onlarla oynadı ve parasının bir kısmını kaybetti, ancak saat on ikiyi vurduğunda her şey gözünün önünden kayboldu. Uzandı ve sessizce uykuya daldı. Sonraki sabah Kral onu sormaya geldi. “Bu sefer nasıl geçti?” diye sordu. “Dokuz lobut oynuyordum,” diye karşılık verdi, “ve birkaç kuruş kaybettim.” “O vakit ürpermedin mi?” “Eh, ne?” dedi, “neşelendim. Keşke ürpermenin ne olduğunu bilseydim!”
Üçüncü gece yeniden bankına oturdu ve ıstırapla, “Keşke ürperebilseydim,” dedi. Saat geç olduğunda, altı uzun uzunluklu adam geldi ve bir tabut getirdi. Sonra, “Ha, ha, bu katiyen benim küçük kuzenim, daha birkaç gün evvel öldü,” dedi ve parmağıyla işaret ederek, “Gel, küçük kuzen, gel,” diye bağırdı. Tabutu yere koydular, fakat o yanına gitti ve kapağı çıkardı, içinde meyyit bir adam yatıyordu. Yüzünü yokladı, lakin buz üzere soğuktu. “Dur,” dedi, “seni biraz ısıtacağım.” Ateşe gitti, elini ısıttı ve meyyitin yüzüne koydu, lakin adam soğuktu. Sonra onu dışarı çıkardı, ateşin yanına oturdu, göğsüne yatırdı ve kanın tekrar dolaşması için kollarını ovdu. Bu da işe yaramayınca, kendi kendine, “İki insan yatakta birlikte yattıklarında birbirlerini ısıtırlar” diye düşündü ve onu yatağa taşıdı, üzerini örttü ve yanına uzandı. Kısa bir mühlet sonra meyyit adam da ısındı ve hareket etmeye başladı. Bunun üzerine genç, “Bak küçük kuzen, seni ısıtmadım mı?” dedi. Fakat meyyit adam ayağa kalktı ve “Şimdi seni boğacağım” diye bağırdı.
“Ne!” dedi delikanlı, “bana bu türlü mi teşekkür ediyorsun? Çabucak tabutuna gireceksin” dedi ve onu kaldırıp tabutun içine attı ve kapağını kapattı. Sonra altı adam geldi ve onu tekrar götürdüler. “Ürpermeyi beceremiyorum,” dedi. “Yaşadığım sürece bunu burada asla öğrenemeyeceğim.”
Sonra başkalarından daha uzun uzunluklu ve dehşetli görünen bir adam içeri girdi. Lakin yaşlıydı ve uzun beyaz bir latifeli vardı. “Seni zavallı,” diye bağırdı, “yakında ürpermenin ne demek olduğunu öğreneceksin, zira öleceksin.” “O kadar çabuk değil,” diye karşılık verdi genç. “Eğer öleceksem, bu hususta benim de kelam hakkım olmalı.” “Yakında seni yakalayacağım,” dedi şeytan. “Yavaş, yavaş, bu kadar büyük konuşma. Ben de en az senin kadar güçlüyüm, hatta tahminen daha da güçlüyüm.” “Göreceğiz,” dedi yaşlı adam. “Eğer daha güçlüysen, gitmene müsaade vereceğim -gel, deneyelim.” Sonra onu karanlık geçitlerden geçirerek bir demirci ocağına götürdü, bir balta aldı ve bir vuruşta örsü yere çaktı. “Bunu daha âlâ yapabilirim,” dedi genç ve başka örsün yanına gitti. Yaşlı adam yakınına yerleşip bakmak istedi ve beyaz latifeli aşağı sarktı. Sonra genç baltayı aldı, örsü bir vuruşta ikiye böldü ve baltayla yaşlı adamın sakalına vurdu. “Şimdi sen benimsin,” dedi genç. “Şimdi ölmek zorunda kalacak olan sensin.” Sonra demir bir çubuk aldı ve yaşlı adam inleyip durması için yalvarıncaya kadar onu dövdü ve ona büyük zenginlikler vereceğini söyledi. Genç baltayı çıkardı ve onu bıraktı.
Yaşlı adam onu şatoya geri götürdü ve bir mahzende ona altın dolu üç sandık gösterdi. “Bunlardan biri fakirler için, başkası kral için, üçüncüsü de senin” dedi. Bu ortada saat on ikiyi vurdu ve ruh ortadan kayboldu; bu nedenle genç karanlıkta kaldı. “Yine de çıkış yolunu bulabilirim” dedi ve etrafı yokladı, odaya giden yolu buldu ve orada ateşin yanında uyudu. Sonraki sabah Kral geldi ve “Şimdi ürpermenin ne olduğunu öğrenmiş olmalısın?” dedi. “Hayır,” diye karşılık verdi; “ne olabilir ki? Meyyit kuzenim buradaydı ve sakallı bir adam gelip bana aşağıda bir sürü para gösterdi, lakin kimse bana ürpermenin ne olduğunu söylemedi.” “Öyleyse,” dedi Kral, “kaleyi teslim ettin ve kızımla evleneceksin.” “Hepsi çok yeterli,” dedi adam, “ama yeniden de ürpermenin ne olduğunu bilmiyorum!”
Sonra altınlar getirildi ve düğün kutlandı ancak genç Kral karısını ne kadar severse sevsin ve ne kadar memnun olursa olsun, tekrar de her vakit, “Keşke ürperebilseydim, keşke ürperebilseydim” dedi. Sonunda karısı buna çok kızdı. Hizmetçisi, “Onun için bir deva bulacağım; yakında ürpermenin ne olduğunu öğrenecek,” dedi. Bahçenin içinden akan dereye gitti ve ona bir kova dolusu gudgeon getirtti. Gece genç Kral uyurken, karısı üzerindeki giysileri çıkaracak ve içinde gudgeonlar olan bir kova dolusu soğuk suyu üzerine boşaltacaktı, böylelikle küçük balıklar etrafına yayılacaktı.
Bu iş bittiğinde genç kral uyandı ve ağladı: “Ah, beni bu kadar ürperten nedir sevgili karıcığım? Ah! artık ürpermenin ne olduğunu biliyorum!”
