Eşek ve öküzün başına gelenlerden sonra, tüccar ve karısı ay ışığında ahıra gittiler ve eşeğin öküze kendi lisanında, “Dinle öküz, yarın sabah ne yapacaksın ve sabancı sana yemini getirdiğinde ne yapacaksın?” diye sorduğunu işitmişler. Öküz şöyle karşılık vermiş: “Tavsiyene uymaktan ve ona sadık kalmaktan diğer ne yapabilirim? Şayet bana yemimi getirirse, hasta numarası yapacağım, uzanacağım ve karnımı şişireceğim.” Eşek başını iki yana sallayarak, “Yapma bunu. Tüccar efendimizin sabancıya ne dediğini duydum biliyor musun?” demiş.
Öküz “Ne?” diye sormuş. Eşek yanıt vermiş: “Eğer öküz kalkıp yemini yemezse, onu kesmesi ve derisini yüzmesi için kasabı çağıracağını, etini sadaka olarak dağıtacağını ve derisini de hasır olarak kullanacağını söylemiş. Senin için korkuyorum, fakat güzel öğüt bir inanç sıkıntısıdır; bu nedenle, sana yemini getirirse ye ve boğazını kesip derini yüzmemeleri için tetikte ol.” Öküz böğürerek yellenmiş.
Tüccar ayağa kalmış ve eşekle öküz ortasındaki konuşmaya yüksek sesle gülmüş ve karısı ona “Neye gülüyorsun? Benimle dalga mı geçiyorsun?” diye sormuş. Adam “Hayır” demiş. Bayan, “Seni neyin güldürdüğünü söyle bana” demiş. Adam yanıt vermiş: “Sana söyleyemem. Hayvanların saklı konuşmalarını ifşa etmekten korkuyorum.” Bayan, “Peki bana söylemekten seni alıkoyan nedir?” diye sormuş. Adam, “Ölüm korkusu” diye yanıt vermiş. Karısı, “Vallahi palavra söylüyorsun. Bu bir mazeretten öbür bir şey değil. Göklerin Rabbi Tanrı’ya yemin ederim ki, şayet bana gülmenin nedenini söylemez ve açıklamazsan, seni terk edeceğim. Bana anlatmalısın.”
Kadın ağlayarak meskene dönmüş ve sabaha kadar ağlamaya devam etmiş. Tüccar şöyle demiş: “Lanet olsun! Bana neden ağladığını söyle. Allah’tan af lisana, sorgulamayı bırak ve beni rahat bırak.” Bayan, “Israr ediyorum ve vazgeçmeyeceğim” demiş. Ona hayret eden adam, “Israr ediyorsun! Şayet eşeğin öküze söylediği ve beni güldüren şeyi sana söylersem, ölürüm.” Bayan, “Evet, ölmen gerekse bile ısrar ediyorum” demiş. Adam, “O vakit aileni çağır” deyince, bayan iki kızını, anne babasını, akrabalarını ve birtakım komşularını çağırmış.
Tüccar onlara ölmek üzere olduğunu söylemiş ve genç yaşlı herkes, çocukları, ırgatlar ve hizmetçiler mesken yas yerine dönene kadar ağlamaya başlamışlar. Akabinde yasal şahitleri çağırıp bir vasiyetname yazmış, karısına ve çocuklarına hak ettikleri hisseleri bırakmış, köle kızlarını azat etmiş ve ailesine veda etmiş,
Herkes, hatta şahitler bile ağlıyormuş. Sonra bayanın ailesi ona yaklaşarak, “Vazgeç, zira kocan sırrını açıklarsa öleceğini kesin olarak bilmeseydi, bütün bunları yapmazdı” demişler. “Fikrimi değiştirmeyeceğim” diye karşılık vermiş ve herkes ağlayarak onun vefatının yasını tutmaya hazırlanmış.
Kızım Şehrazat, çiftçinin konutunda elli tavuğu ve bir horozu varmış ve bu dünyadan ayrılacağı ve çocuklarını ve akrabalarını geride bırakacağı için üzgün hissederken, düşünürken ve sırrını açıklamak ve söylemek üzereyken, bir köpeğin, kanatlarını çırparak ve çırpınarak bir tavuğa atlayan horoza köpek lisanında bir şeyler söylediğini duymuş ve horoz bir tavukla işini bitirip, aşağı inmiş ve başkasının üzerine atlamış. Tüccar, köpeğin horoza kendi lisanında ne dediğini duyup anlamış: “Utanmaz, işe yaramaz horoz. Bu türlü bir günde bu türlü bir şey yapmaya utanmıyor musun?” Horoz sormuş: “Bugünün özelliği ne?” Köpek yanıt vermiş: “Efendimizin ve dostumuzun bugün yas tuttuğunu bilmiyor musun? Karısı sırrını açıklamasını istiyor ve bunu açıkladığında katiyen ölecek. O bu çıkmazda, karısına hayvanların lisanını açıklamak üzere ve hepimiz onun için yas tutarken, sen kanatlarını çırpıyor ve bir tavuktan inip başkasına atlıyorsun. Hiç utanmıyor musun?”
Tüccar horozun şöyle karşılık verdiğini duymuş: “Seni aptal, seni deli! Efendimiz ve dostumuz bilge olduğunu argüman ediyor, ancak aptal, zira yalnızca bir karısı var, lakin onu nasıl yönetim edeceğini bilmiyor.” Köpek sormuş, “Onunla ne yapmalı?”
Horoz karşılık vermiş: “Bir meşe kısmı almalı, onu bir odaya itmeli, kapıyı kilitlemeli ve sopayla üstüne çullanarak, kollarını ve bacaklarını kırana ve ‘Artık bana bir şey söylemeni ya da açıklamanı istemiyorum’ diye haykırana kadar zalimce dövmeli. Onu ömür uzunluğu iyileştirene kadar dövmeye devam etmeli ve bayan hiçbir mevzuda ona karşı çıkmamalıdır. Bunu yaparsa, yaşar ve huzur içinde olur ve artık acı çekmez, lakin o nasıl yönetim edeceğini bilmiyor.”
Kızım Şehrazat, tüccar köpekle horozun konuşmasını duyunca ayağa fırlamış ve bir meşe kolu alarak karısını bir odaya sokmuş, onunla birlikte içeri girmiş ve kapıyı kilitlemiş. Sonra karısının göğsüne ve omuzlarına zalimce vurmaya başlamış ve bayan merhamet dileyip, “Hayır, hayır, hiçbir şey bilmek istemiyorum. Beni yalnız bırak, beni yalnız bırak. Hiçbir şey bilmek istemiyorum” diye bağırmış, ta ki adam ona vurmaktan yorulup kapıyı açana kadar. Bayan tövbe etmiş, koca da yönetim etmeyi öğrenmiş, herkes keyifli olmuş ve yas bir kutlamaya dönüşmüş.
“Eğer merhamet etmezsen, tüccarın karısına yaptığını ben de sana yapacağım.” Genç kız, “Böyle hikâyeler beni isteğimden caydıramaz. İstersen sana bu türlü pek çok hikâye anlatabilirim. Sonunda, şayet beni Kral Şehriyar’a götürmezsen, senin gerinden ona kendim sarfiyat ve beni onun üzere birine vermeyi reddettiğini ve efendine benim üzere birini layık görmediğini söylerim.” Vezir, “Bunu hakikaten yapmak zorunda mısın?” diye sormuş. Kız, “Evet, zorundayım” diye yanıt vermiş.
Vezir yorgun ve bitkin bir halde Kral Şehriyar’ın yanına gitmiş ve önünde yeri öperek ona kızından bahsetmiş ve o gece onu kendisine vereceğini eklemiş. Kral şaşırmış ve ona şöyle demiş: “Vezir, cennetin yaratıcısı İlah ismine, sonraki sabah onu öldürmeni isteyeceğimi ve şayet reddedersen seni de öldürteceğimi bile bile kızını bana nasıl verebildin?” “Kralım ve Efendim, ona her şeyi anlattım ve tüm bunları ona açıkladım, ancak o reddediyor ve bu gece seninle birlikte olmakta ısrar ediyor.” Kral çok şad olmuş ve “Ona git, onu hazırla ve akşam erkenden bana getir” demiş.
Vezir aşağı inmiş, hükümdarın iletisini kızına tekrarlamış ve “Allah beni senden yoksun etmesin” demiş.
Kız çok memnun olmuş ve hazırlıklarını tamamladıktan sonra küçük kız kardeşi Dinarzad’ın yanına giderek şöyle demiş: “Kardeşim, sana söylediklerimi düzgün dinle. Hükümdarın yanına gittiğimde seni çağıracağım ve geldiğinde hükümdarın benimle işini bitirdiğini görünce, ‘Abla, uykun gelmediyse bize bir hikâye anlat’ diyeceksin.
O vakit bir hikâye anlatmaya başlayacağım ve bu, hükümdarın bu işini bırakmasına, kendimi kurtarmama ve halkı kurtarmama neden olacak.” Dinarzad, ” Pekâlâ,” diye yanıt vermiş.
Akşam olunca vezir Şehrazat’ı alıp onunla birlikte büyük Kral Şehriyar’ın yanına gitmiş. Lakin Şehriyar onu yatağına götürüp okşamaya başladığında Şehrazad ağlamaya başlamış ve ona, “Neden ağlıyorsun?” diye sorduğunda, “Bir kız kardeşim var ve gün doğmadan ona veda etmek istiyorum,” diye karşılık vermiş. Bunun üzerine kral kız kardeşini çağırtmış, o da gelip yatağın altında uyumuş. Gece ilerleyince uyanmış ve kral onunla tatmin olana kadar beklemiş
Kız kardeşi Şehrazat ve hepsi artık büsbütün uyanıkmış. Sonra Dinarzad boğazını temizleyerek, “Kardeşim, şayet uykun gelmediyse, gün ağarırken sana veda etmeden evvel geceyi geçirmek için bize o hoş küçük masallarından birini anlat, zira yarın başına ne geleceğini bilmiyorum,” demiş.
Şehrazad Kral Şehriyar’a dönerek, “Bir hikâye anlatmak için müsaade verir misiniz?” diye sormuş. O da “Evet” diye karşılık verince Şehrazat çok keyifli olmuş ve “Dinle” demiş:
